Książka, która zostaje z nami na lata. Bogdan Szymanik z BoSz o polskiej sztuce i misji wydawnictwa.

Ponad 30 lat temu postanowili, że będą wydawać książki na poziomie europejskim, a nawet światowym. Dziś wydawnictwo BoSz jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych polskich wydawców albumów poświęconych sztuce, kulturze i dziedzictwu narodowemu. O kulisach powstawania wyjątkowych publikacji, potrzebie promowania polskich artystów na świecie oraz nowym albumie „Malarstwo Polskie. Wielcy mistrzowie” rozmawiamy z Bogdanem Szymanikiem, współzałożycielem i współwłaścicielem wydawnictwa BoSz.

 

W 1994 roku wspólnie z żoną Barbarą Kaniewską-Szymanik założył Pan wydawnictwo
BoSz. Wcześniej prowadził Pan księgarnie. Co sprawiło, że zdecydowaliście się Państwo również
na działalność wydawniczą?

Prowadziłem wcześniej księgarnie i w pewnym momencie zauważyłem, że na polskim rynku wydawniczym brakuje książek poświęconych Polsce, naszemu regionowi, czyli przede wszystkim Bieszczadom. Rynek wydawniczy, podobnie jak poligrafia, znajdował się wówczas w dość trudnej sytuacji. Pomyślałem, że trzeba zająć się również wydawaniem książek. Od początku mieliśmy ambitne założenie: nasze publikacje muszą reprezentować poziom europejski, a nawet światowy. Przez ponad 20 lat wszystkie książki albumowe drukowaliśmy za granicą, między innymi w Hongkongu, Słowenii
i we Włoszech. Polskie drukarnie nie dysponowały wtedy odpowiednimi maszynami i możliwościami technologicznymi. To oczywiście nie była wina ludzi pracujących w tej branży, lecz konsekwencja sytuacji po okresie komunizmu. Z czasem polskie drukarnie dokonały jednak ogromnego skoku jakościowego. Zdobyły nowoczesne maszyny, pozyskały know-how i nauczyły się realizować najbardziej wymagające projekty. Od kilkunastu lat drukujemy praktycznie wyłącznie w Polsce, a nasze drukarnie z powodzeniem konkurują z europejskimi. To bardzo cieszy. Od początku wierzyliśmy też, że w Polsce istnieje i będzie się rozwijał rynek na książkę wysokiej jakości. Aspiracje Polaków rosły w różnych dziedzinach życia, zmieniały się ich oczekiwania dotyczące samochodów, domów czy otoczenia. Naturalne było więc,
że będą również oczekiwać coraz lepszych książek. Oczywiście nie mówimy o ogromnej grupie odbiorców, bo Polacy generalnie nie czytają zbyt dużo, ale ten segment rynku jest ważny i ma swoje oczekiwania. Staramy się je spełniać.

 

Przez ponad trzy dekady wydali Państwo setki publikacji poświęconych bardzo różnym tematom.
W ostatnim czasie były to między innymi album o rzeźbiarce Barbarze Falender, książka „Polska
od wschodu do zachodu” czy publikacja poświęcona nalewkom Karola Majewskiego. Co łączy tak różnorodne projekty?

Przede wszystkim jakość. Sztuka jest bez wątpienia jednym z najważniejszych obszarów naszej działalności. Wydaliśmy już ponad 200 albumów poświęconych sztuce. Były to publikacje
o Wyspiańskim, Beksińskim, najwybitniejszych polskich plakacistach i malarzach, ale również
o rzeźbiarzach. Książka o Barbarze Falender jest dla nas szczególnie ważna, ponieważ to znakomita rzeźbiarka, której twórczość nie jest jeszcze wystarczająco znana szerokiej publiczności. Cieszę się również, że wreszcie wydaliśmy album poświęcony kobiecie rzeźbiarce. Wcześniej dominowali rzeźbiarze, cieszymy się ogromnie, że pojawiły się kobiety uprawiające tak trudną sztukę jaką jest rzeźba. Z kolei „Polska od wschodu do zachodu” to kolejna publikacja z długiej serii książek poświęconych naszemu krajowi. Pierwszy taki album wydaliśmy pod koniec lat dziewięćdziesiątych.

Od tego czasu co rok lub dwa lata przygotowujemy nową publikację, ponieważ Polska się zmienia
i chcemy za tymi zmianami nadążać. Powstają wspaniałe obiekty architektoniczne, nasi architekci zdobywają międzynarodowe nagrody. W najnowszej książce zaprosiliśmy do napisania wstępów Marka Brzezińskiego i profesora Jerzego Bralczyka. Mamy tu dwa spojrzenia na Polskę z tak różnych perspektyw. Do tego dochodzą oczywiście znakomite fotografie. Natomiast książka Karola Majewskiego poświęcona nalewkom nawiązuje do polskiej tradycji. Wydawaliśmy już wcześniej publikacje
o nalewkach i ziołach. Tym razem udało nam się pozyskać autora, który od kilkudziesięciu lat zajmuje się tą tematyką i jest jednym z najbardziej znanych specjalistów w tej dziedzinie. Łączy nas również to,
że obaj jesteśmy laureatami Godła „Teraz Polska”. Nie traktujemy tej książki jako propagowania alkoholu. Chodzi o przybliżenie pewnego obyczaju, tradycji i produktu, który ma w Polsce kilkusetletnią historię.

 

Wspomniał Pan o promowaniu Polski. To zresztą jeden z wyraźnych kierunków działalności BoSz. Dlaczego uważa Pan, że właśnie książki i albumy mogą być tak ważnym narzędziem budowania wizerunku naszego kraju?

Od wielu lat zajmujemy się promocją Polski na świecie. Wydawaliśmy książki nawet w dziewięciu wersjach językowych. Dzisiaj, ze względu na popularność języka angielskiego, najczęściej przygotowujemy osobne edycje polskie i angielskie. Uważam, że trzeba nieustannie pokazywać Polskę
z jak najlepszej strony. Mamy wspaniałych artystów, architektów, malarzy, a ich dorobek wciąż nie jest wystarczająco doceniany na świecie. Szczególnie dotyczy to polskiego malarstwa. Nie do końca rozumiem, dlaczego istnieje tak ogromna różnica między międzynarodową wyceną dzieł takich artystów jak Van Gogh czy Rubens a pracami naszych wybitnych malarzy. W Polsce, szczególnie w okresie międzywojennym i w poprzednich dekadach, działało wielu artystów o europejskim znaczeniu. Tymczasem za granicą wciąż niewiele się o nich wie. Chcemy tę niewiedzę zmniejszać, pokazywać ich twórczość i przypominać, że polska sztuka jest częścią europejskiego dziedzictwa. To zresztą nie dotyczy wyłącznie sztuki. Każda dobrze przygotowana publikacja o Polsce jest pozytywnym wkładem w budowanie jej wizerunku.

 

Pięknie wydane albumy są również często wybierane jako prezenty dla klientów, partnerów biznesowych czy zagranicznych gości. Czy książka może być dziś czymś więcej niż eleganckim upominkiem? Może opowiadać o wartościach firmy i budować jej prestiż?

Zdecydowanie tak. Mam wrażenie, że polski biznes powoli odchodzi od tradycji polegającej na tym,
że jedzie za granicę i wręcza wódkę Chopin. Coraz częściej pojawiają się bardziej wyszukane prezenty, na przykład albumy o Chopinie czy polskiej sztuce. Taka publikacja ma dodatkową wartość. Po pierwsze, jest związana z kulturą, co podnosi prestiż firmy, która ją wręcza. Po drugie, promuje Polskę, jej sztukę, artystów i dorobek. To wartość dodana, której nie można lekceważyć. Wydaje mi się, że udało nam się w pewnym sensie stworzyć w Polsce rynek książki luksusowej. Wcześniej takie publikacje pojawiały się u nas stosunkowo rzadko. Na świecie robią to między innymi wydawnictwa Taschen czy Phaidon.
My również znaleźliśmy odbiorców na tego rodzaju książki, co jest dla nas ogromną satysfakcją.

 

Jednym z najważniejszych projektów wydawnictwa jest obecnie album „Malarstwo Polskie. Wielcy mistrzowie”. To publikacja obejmująca historię polskiego malarstwa od średniowiecza po współczesność. Co sprawia, że jest to dla Państwa tak szczególny projekt?

To dla nas bardzo ważna książka, nad którą pracowaliśmy długo. Zawiera dziesięć rozdziałów oraz wstęp profesora Ostrowskiego, wybitnego historyka sztuki i autorytetu w tej dziedzinie. Każdy z rozdziałów został opracowany przez specjalistów, którzy doskonale znają poszczególne epoki. Gotyk i renesans opracował profesor Walczak, barok doktor Tomasz Zaucha, klasycyzm profesor Zbigniew Michalczyk.

Romantyzmem i szkołą monachijską zajęła się doktor Stefania Krzysztofowicz-Kozakowska, historyzmem i akademizmem doktor Joanna Tarnawska, Młodą Polską doktor Urszula Kozakowska-Zaucha, XX leciem międzywojennym Światosław Lenartowicz, a sztuką najnowszą doktor Maria Anna Potocka. Projekt graficzny przygotował Leszek Szutkowski.

Chciałbym podkreślić, że ta książka nie powstałaby bez naszych wcześniejszych doświadczeń.
Przez ponad 20 lat wydawaliśmy albumy poświęcone polskiej sztuce. Mamy w swoim dorobku publikacje dotyczące artystów od Matejki po Beksińskiego. Dzięki temu mogliśmy wybrać do nowego albumu najciekawsze dzieła i spojrzeć na historię polskiego malarstwa z odpowiedniej perspektywy. W książce prezentujemy około 560–600 obrazów. To ogromny materiał, który pozwala zobaczyć bogactwo polskiej sztuki i prześledzić jej rozwój na przestrzeni kolejnych epok.

 

Za każdym takim albumem stoi ogromna praca historyków sztuki, redaktorów, grafików, fotografów i całego zespołu wydawniczego. Czy premiera książki jest dla Państwa również okazją, żeby pokazać kulisy jej powstawania i spotkać się z odbiorcami?

Oczywiście. Chcemy przede wszystkim pokazać książkę, ale zależy nam również na tym, żeby osoby interesujące się sztuką miały możliwość spotkania i rozmowy z jej autorami. To znakomici fachowcy, którzy włożyli w tę publikację bardzo dużo pracy. Będzie można porozmawiać z nimi, zdobyć autograf, dowiedzieć się czegoś więcej o poszczególnych epokach i artystach. Podczas spotkań zaprezentujemy również kilka innych naszych luksusowych publikacji, między innymi albumy o Chopinie, polskim plakacie, Beksińskim, a także książki poświęcone wykwintnej polskiej kuchni. To dla nas ważne wydarzenia, ponieważ książka powinna żyć również poza księgarnią. Chcemy, żeby ludzie mogli ją zobaczyć, dotknąć, porozmawiać o niej i poznać osoby, które ją stworzyły.

 

Czy są już kolejne projekty, które będą kontynuacją tej misji? Nad czym obecnie pracuje wydawnictwo BoSz?

Z pewnością będziemy kontynuować wydawanie albumów o Polsce i polskich artystach. Niewykluczone, że w przyszłym roku albo za dwa lata przygotujemy kolejny album o Polsce, tym razem również
w wydaniu luksusowym. Jednym z bardzo ważnych projektów planowanych na przyszły rok jest album poświęcony art déco. Będzie nawiązywał do słynnej wystawy w Paryżu z 1925 roku, podczas której polscy artyści zdobyli 26 medali. Był to jeden z największych sukcesów polskiej sztuki w jej historii. Szczególnie ważna będzie w tej publikacji twórczość Zofii Stryjeńskiej, choć oczywiście nie tylko jej. Kończymy również pracę nad książką „Polska. Skarby UNESCO”, w której przedstawiamy polskie obiekty i osiągnięcia wpisane na listy UNESCO. W tym roku do katalogu dołączyła Gdynia.

Nie oznacza to jednak, że będziemy trzymać się wyłącznie jednego rodzaju publikacji. Szukamy również pomysłów, które pozwalają nam nieco odejść od głównego nurtu działalności. Dobrym przykładem są kolorowanki poświęcone sztuce. Przygotowaliśmy między innymi publikacje związane z Tamarą Łempicką, Beksińskim, Van Goghiem czy Wyspiańskim. Po jednej stronie znajduje się reprodukcja oryginalnego obrazu, a po drugiej jego kontur, który można samodzielnie pokolorować. Ten pomysł bardzo dobrze przyjął się na rynku. Muzea chętnie sprzedają nasze kolorowanki, a szczególnie cieszy nas zainteresowanie młodych ludzi sztuką. Muzeum w San Francisco kupiło od nas aż trzy tysiące egzemplarzy kolorowanki poświęconej Tamarze Łempickiej, w związku z jej wystawą.

Rozwijamy również serie „Bestiariusz” i „Legendarz”, wydajemy książki profesora Bralczyka, publikacje dla dzieci, a także wracamy do tematu starej fotografii. W tym roku ukazała się między innymi „Łódź w starej fotografii”. Rozpoczęliśmy też serię poświęconą najwybitniejszym polskim fotografom, przygotowywaną we współpracy z krakowskim Muzeum Historii Fotografii.

Ważne miejsce zajmuje również polska poezja. W tym roku wydaliśmy książki Gałczyńskiego i księdza Twardowskiego. Przygotowujemy kolejne eleganckie, choć skromniejsze publikacje poświęcone wybitnym polskim poetom. Główna linia pozostanie więc niezmienna: Polska i polska sztuka.
Ale od czasu do czasu będziemy z niej zbaczać, żeby zaskoczyć czytelników czymś nietypowym.

Wspomniał Pan o kolorowankach i zainteresowaniu młodych ludzi sztuką. W świecie zdominowanym przez media społecznościowe, krótkie komunikaty i cyfrowe treści tradycyjna książka ma jednak szczególną wartość. Czy uważa Pan, że może być dla młodego pokolenia sposobem na poznawanie świata w innym tempie?

Chcemy właśnie w tym kierunku podążać. Zależy nam na tym, żeby przybliżać, propagować, ale również przypominać. Dobrym przykładem jest nasza seria siedmiu albumów o Warszawie, obejmująca kolejne dekady od lat dwudziestych do osiemdziesiątych XX wieku. Zastosowaliśmy w niej ciekawy pomysł.
O napisanie tekstów poświęconych poszczególnym dekadom poprosiliśmy wybitne aktorki, które były związane z tymi czasami i mogły opowiedzieć o nich z własnej perspektywy. Wśród autorek znalazły się Danuta Szaflarska, Krystyna Sienkiewicz, Beata Tyszkiewicz, Anna Seniuk i Joanna Szczepkowska. Dzięki temu nie tylko pokazujemy historię Warszawy na fotografiach, ale również oddajemy głos osobom, które były świadkami tych wydarzeń i potrafią opowiedzieć o nich w bardzo osobisty sposób. Takie pomysły mają dla nas szczególną wartość. Chcemy, żeby książki nie tylko przekazywały wiedzę, ale również budziły emocje i sprawiały, że czytelnik zatrzyma się na dłużej.

 

Na koniec chciałabym zapytać o coś bardziej osobistego. Po ponad 30 latach prowadzenia wydawnictwa, setkach zrealizowanych projektów i tysiącach godzin pracy nad książkami co daje Panu dziś największą satysfakcję?

Przede wszystkim to, że możemy komuś sprawić radość. I mówię to nie tylko w kontekście biznesowym. Wkładamy w nasze książki dużo pracy, mamy pomysł, pilnujemy jakości i chcemy, żeby wszystko było przygotowane na odpowiednim poziomie. Jeżeli ktoś później bierze taką książkę do ręki i ma z tego przyjemność, to jest dla nas ogromna satysfakcja. Cieszy nas również to, że możemy w ten sposób promować Polskę i polską sztukę. To jest coś, co chcielibyśmy robić przez kolejne lata.

 

Bardzo dziękuję za rozmowę i gorąco zachęcam do poznawania publikacji wydawnictwa BoSz,
bo są to książki, do których można wracać przez lata, odkrywać je na nowo i przekazywać kolejnym pokoleniom.